اکتشاف میادین نفتی، استخراج وبهره برداری از میدان های کشف شده از مهم ترین و بغرنج ترین قسمت عملیاتی در صنعت نفت و گاز است. بدیهی است هدف از آن استفاده داخلی و معامله خارجی نفت و گاز کشف و استخراج شده پس از بازاریابی مناسب است. همین هدف در صادرات است و موضوع قرارداد نفتی می باشد که ایران با شرکت های نفتی خارجی یا بین المللی منعقد نموده و می نماید. در این معاملات یا قراردادها، تعهد شرکت نفتی خارجی بر مواردی مانند اکتشافات نفت ،توسعه میدان های نفتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی، احداث تأسیسات نفتی و نهایتاً رعایت حقوق دولت از فروش نفت تولیدی می باشد؛ از طرفی شرکت نفتی خارجی حقوقی هم دارا می گردد، مانند مالكیت بر مخزن نفت، بر تاسیسات احداث شده، بر نفت تولیدی، برای مثال حقوق مربوط به بازار یابی و فروش نفت تولیدی و میزان حقوق او از این فروش )نحوه پرداخت ها و دریافت های طرفین( .این نمونه موضوعات و آنچه پیشتر مذکور افتاد به وضوح نشانگر وسعت و اهمیت حقوق خاص نفت از ابتدا به پیدایش و حقوق نفت و گاز در ده های اخیر، می باشد.
کشور ما ایران از لحاظ منابع انرژی از غنی ترین کشورهای جهان محسوب می شود و به ویژه از جهت منابع انرژی تجدیدناپذیر و وجود موقعیت های مناسب برای بهره برداری از انرژی های تجدیدپذیر وضعیت ارزشمند کم نظیری دارد. دربین مؤلفه های انرژی، در حوزه نفت و گاز، ایران یكی از بزرگ ترین تولیدکننده ها و صادرکننده های جهانی این دو محصول است و آن ها بخش اعظم صادرات کشور را به خود اختصاص داده و تأمین کنندگان نیاز داخلی بوده اند. ایران از بنیان گذاران سازمان تولیدکنندگان نفت )اپک( و گاز )اپک گازی( در سطح جهانی است. کشور ما از سرآمدان کشورهایی است که بیشترین تحولات حقوقی در بخش نفت و گاز را در خود داشته است.
تاریخی سرشار از مسائل و ماجراهای حقوقی در این حوزه در ایران وجود دارد، مانند ملی شدن صنعت نفت و دعاوی نفتی متعدد و مهم در داوری های بین المللی. تا سال های اخیر، در این زمینه ها و سایر مؤلفه های انرژی، مفاهیم و قواعد و مقررات حقوقی مربوط به ابعاد مختلف آن ها، از کشف و استحصال تا تجارت و تأمین سود و سرمایه و کاربرد فناوری های جدید در آن ها، به خصوص از جهت بین المللی، نامشخص یا ناقص و پراکنده بوده و آن طور که شایسته است به بررسی و تحلیل کارشناسانه و تحصصی مسائل حقوقی آن پرداخته نشده بود. کمبود یا جای خالی آموزش و پژوهش در حوزه حقوق انرژی به طور عام و حقوق نفت و گاز و برق به طور خاص در سالیان گذشته در نظام حقوقی کشور محسوس بود، درحالی که «چنین کشوری باید از سال های دور صاحب جایگاه ویژه برای آموزش مسائل حقوقی نفت و گاز می بود و به خوبی می بایست آموزنده این مسائل به نیازمندان و دانش پژوهان سایر کشورهای دارای نفت و گاز در منطقه و حتی جهان می شد.»
